Kles(Rijistri)
Tullizin
 

| | |

Ttif tameṭṭut i iḥerrzen, wala meyya yergazen.

Ttif tameṭṭut i iḥerrzen, wala meyya yergazen.

 

taqbaylitSsneγ-tt asmi d-tteddu d εemmi-s yellan imiren  d yiwen seg yemdebbren n tiddukla Numidya, tettas-d teqqar tamaziγt, ssneγ-tt teḥrec nezzeh, d tin i iceffun i temsirin, mačči si rrehṭ-nni iγef yenna ccix Muḥend «  ayen nesselmad, wa yettu-t, wa yettazu-t » teḥṣa  d akken tatut d aṭṭan i yugaren tidderγelt, yernu ulamek ara tettu Numidya i yellan d tawacult-ines tis-snat. Ih, nniγ-d Numidya d tawacult-ines tis-snat ! Fiḥel awham, gma-s d amarir di terbaεt-nneγ  umezgun Tigawt d wawal, yessetma-s llant cennunt di talilt (tarbaεt) n ccna–nneγ n imeẓẓyanen, yiwet si εmumti-s d taεeggalt di Numidya, ugar γef εemmi-s i yellan yakan d imdebber di tiddukla-nneγ.

Ugar γef imagraden-is ucbiḥen, umεinen, idumen deg weγmis Tafukt, tella yakan d tamedyazt, d tamyarut ; tettaru akken  yessefk s taεrabt, yernu mačči d taεerbubt-nni n menwala, imi tikta-s d tid-nni n wemyaru ameγrad (universel) Ǧubran Xalil, teǧǧa kra din, tuγal tettaru s teqbaylit, acku ur telli ara seg wid yettseqqin γer berra, akken i t-yenna Sliman Σazem. D tanelmadt di tesdawit n wehran, d wagi i d aseggas-is aneggaru di « tfurmatikt ». Tanaṣlit, d amedya n tlemẓit i yeddren tatrarit,  yeṭṭfen di  tnaṣlit.

Di tmussni, tuγ-d aẓar si tyessetmatin-agi-nneγ i nettεuzzu aṭas : Malika Ḥmed Zayed, Dehbiya Σebrus, Taseεdit Yasin d Malḥa Ben Brahim ; ma di tissas, tuγ-d aẓar si tmenza-agi-nneγ : Dihya, Tinhinan d Faḍma n Sumar…

Yegra-d kan a m-iniγ : Tajmilt-im meqqret, ccan-im meqqer, tugareḍ kra ara d-iniγ fell-am a weltma-tneγ Tanaṣlit.

A d-iniγ daγen i tulawin n ddunit merra: « Tasekmut tameggazt » ilmend n wass-nkent agreγlan (08 meγres).

B.Ǧamal.

(Tafukt, yebrir 2956/2006, uṭṭun 33)

 

 

 

 

Tadiwennit d B.C.Tanaṣlit: tamyarut taqbaylit

 

Tafukt : Azul a Tanaṣlit.

Tanaṣlit : Azul.

 

Tafukt : Tasekmut tameggazt ilmend  n wass agreγlan n temeṭṭut*. Dγa d acu  i tettxemmim Tanaṣlit, u amek i tettwali deg waddad n tmeṭṭut tamaziγt ?

Tanaṣlit : Tanemmirt,  ula d nekk si tama-w ssarameγ tasekmut tameggazt i yakk tulawit umaḍal, dγa tameṭṭut tamaziγt anda ma tella, imi, tuklal anuz n leqder d wesnemmer acku d nettat i yettleqqimen aẓar n tjaddit, d nettat i d-yurwen izmawen i yettḥadaren tanaṣlit.

Tameṭṭut tamaziγt, telḥa aṭas γer zdat, am nettat am yal tameṭṭut deg umaḍal, tḥerr-d aṭas n izerfan, d akken ttwaliγ, mazal llant tulawin timaziγin i yettidiren di tili, dγa tid n tudrin imi ttwaliγ ttwaḥeqrent, ur sent-tṣaḥ ara tegnit akken ad walint tafat, neγ ad lḥunt γer zdat akken a d-ferḍent iman-nsent di tγerma n wass-a.

Tameṭṭut tamaziγt daγen, d tin i yeṭṭfen ar ass-a di leεwayed, di tmussni yakk d uxeddim, γas  tewweḍ mebεid, meεna teṭṭef deg imenzayen n tmaziγt d tjaddit, s umata, tameṭṭut tamaziγt tuklal asnemmer d usebγes.

 

Tafukt : Tanaṣlit, d tin i iγran ddeqs n yedlisen, ama d ungalen neγ d amuden n isefra…s umata d acu n wemkan i s-yettunefken neγ ma iḍer-as-d wemkan i tuklal tmeṭṭut tamaziγt ?

Tanaṣlit : Tameṭṭut, d nettat i d taεwint iseg d-ttagmen inaẓuren taktiwin n tẓuri, d nettat i d-yesṭerḍiqen tiliwa n iḥulfan di rruḥ n yal amedyaz neγ amyaru.

Zemreγ a d-iniγ d akken tameṭṭut, teṭṭef tasga deg waddad n tsekla s umata, dγa tasekla tamaziγt, aṭas i yuran i tmeṭṭut, ama deg wungalen, ama deg isefra, akken daγen aṭas i yecnan fell-as, yal wa d acu n wudem i s-yefka, yal wa d acu n wazal deg-s i iwala. Ad naf win yuran γef tmeṭṭut tayemmat, wayeḍ tarfiqt, wayeḍ yettwali-tt d azamul n tudert  neγ n tmurt…

Ğubran xalil, amyaru alubnani yenna : « Nekk, ttwalaseγ s kra i yellan d « nekk » i tmeṭṭut i yi-d-yurwen, i tin i d-ilulen yid-i, tecrek yid-i tayemmat (weltma), i tin i d-yezdin iman-is γur-i, tecrek yid-i tudert, i tin i d-yettwaxlqen yid-i, tecrek yid-i talsa…»

Awal-agi, yessebgan-aγ-d akken i ilaq amkan n tmeṭṭut akk d wazal-is, yella daγen wawal-nniḍen n ucennay, amedyaz amaziγ Lewnis At Mangellat γef tmeṭṭut i yi-iεeğeben, imi i yesεa anamek lqayen aṭas, mi s-yeqqar :

« S kra εzizen fell-i

S yisem-im i s-giγ isem

Akken ul-iw ad yetthenni

Ad iγil mazal-ikem »

Mačči γas d aya kan, imi aṭas n wid i wumi d-llint tewwura n tira γef wudem n tmeṭṭut, dγa di tsekla tamaziγt, tameṭṭut amkan-is d uγris.

Mačči kan d ayen i yuran fell-as, maca ula d tameṭṭut tamaziγt tekcem amaḍal n tẓuri ama d ccna, amedya « Nna Crifa» imi d tin i d-ibeggnen iman-is deg waddad-agi seg zik mačči ass-a kan, di tsekla tella daγen« Asiya Ğebbar» …

 

Tafukt: Tanaṣlit s timmad-is d tilemẓit tamaziγt yettidiren di temdint n Wehran, d tanelmadt (aseggas-is aneggaru di tfurmatikt) u d tamyarut tamedyazt, nebγa ad nẓer amek i tessawḍeḍ ad tsemmdeḍ akk aya?

Tanaṣlit: Tanaṣlit, telli-d allen-is γef ddunit, twala si temẓi-s udem ucriḥ n tudert akken twala daγen udem-is nniḍen uffir; n iγeblan d lemḥan, qqaren wat zik: « Wa tewwet-it lmeḥna ar uεebbuḍ, wayeḍ tewwet-it ar uqerru» zemreγ ahat a d-iniγ nekk seg wid-nni i tewwet ar uqerru, faqeγ si zik akken ulac  acu i d-itellin tawwurt i wemdan γer yimal annect n tmussni, ihi, giγ-tt d iswi uγris iγef bniγ u ara bnuγ tudert-iw. Dγa si temẓi akken i ḥemmleγ tamussni, ufiγ-d iman-iw, war ma wwiγ-d lexbar, ttmileγ aṭas γer tira, imi yal aḥulfu ara d-yemγin deg-i, ama di teswiεin n lferḥ neγ n lqerḥ, yettuγal d imeslayen f lkaγeḍ, dγa yetturebba-d daxel-iw yiwen  wemjaweğ  ger  leḥmala n tira akk d tγuri n kra  yellan d tasekla , kra yellan d taẓuri. Aya ur yi-yeṭṭif γef leqraya-inu, meεna irennu-yi-d afud ugar akken a d-ferḍeγ iman-iw deg sin waddaden-agi, tamussni akk d tsekla, imi γur-i ta tettkemmil tayeḍ.

 

Tafukt: Tanaṣlit, d yelli-s n twacult taqbaylit yettidiren berra i tmurt n leqbayel. Amek i teṭṭfeḍ di teqbaylit di tudert-agi tamirant ideg ddunit tedda d win ibedden, win i yesεan nnif ad yeṛwu lḥif?

Tanaṣlit: « win i yesεan nnif ad yeṛwu lḥif! » ahat! Maca, win i yesεan nnif ad yesεu azal γur wid yesεan azal, ad yeṛwu lḥif sγur widak ur nessin anamek n leqdeṛ neγ n yiseγ, nekk nniγ win i yesεan nnif ulac aḍu i izemren a t-ihuzz akken tebγu teqseḥ tegnit.

Nekk γas ulamma kkreγ-d di temdint n Wehran, berra i taddart n leqbayel, maca lliγ-d allen-iw di twacult anda iles i yessawalen d amaziγ, ufiγ-d yemma, baba, jida, … akk iεeggalen n twacult-iw, d taqbaylit i yi-d-ttmeslayen, yes-s i yi-d-ttlaεin seg mi lliγ di dduḥ, ihi, taqbaylit tennerna yid-i, zemreγ a d-iniγ luleγ-d yes-s, tturebbaγ-d yid-s, amek ara s-anfeγ?!

Dagi, ad nẓer akken d imawlan i yettleqqimen tameslayt i dderya-nsen, tutlayt n tmaziγt attan ger ifassen-nsen, ma bγan ad taweḍ si lğil ar wayeḍ. Dγa, mi d-tetturebba tayri n tutlayt-iw deg-i, ihi kemmleγ si temẓi deg webrid-nni, usiγ-d γer tiddukla Numidya anda i lemdeγ tira n tmaziγt. Ihi, ma yella ṭṭfeγ di teqbaylit-iw ar ass-a, lemziyya ad tuγal i imawlan-iw yakk d tiddukla Numidya.

 

Tafukt: Nekk ssneγ Tanaṣlit, tella teqqar tamaziγt deg tiddukla Numidya, maca, ddeqs n wid d tid ur tt-nessin ara, yeqqel-asen yisem-agi d timseεreqt. Isem i yezgan seddaw imagraden ucbiḥen, umεinen, idumen deg weγmis Tafukt. Wissen d acu i kem-yeṭṭfen ur d-tettaseḍ ara γer yermad n Numidya?

Tanaṣlit: Di tazwara, bγiγ a d-greγ tamawt d akken isem-agi, ass ideg i t-ferneγ akken ad yili d tansa-w ddaw n kra umagrad ara aruγ deg waγmis Tafukt, aya mačči akken ad ferzeγ iman-iw seg wiyaḍ, maca, riγ-as i yisem-agi ad yili d yiwen ger waṭas n yismawen ara d-yegrin deg umezruy  umennuγ amaziγ.

Ayen i yi-yeṭṭfen ur d-ttaseγ γer yermad n tiddukla, ahat a d-yas wass ad nemmeslay fell-as, maca, lliγ s talγa nniḍen akk d watmaten. Aya ger tacciwin yettuγal γer izerfan n tmeṭṭut, imi dima tettγima tlelli-s tettwarez si kra n lğiha, imi nekk ammer ufiγ ur ttεeṭṭileγ ara γef yermad n Numidya, maca mačči deg ufus-iw.

 

Tafukt: Tanaṣlit, tettaru akken i yelha s taεrabt, ladγa tmal nezzeh γer wemyaru ameγrad Ğubran Xalil,  teğğa kra din, tuγal tettaru s tmaziγt, wissen ma s tin n wawwar ( lwağeb), neγ s tin n wecrah, neγ d ayen nniḍen?!

Tanaṣlit: D tidet, ttaruγ akken i yelha s taεrabt, dγa ḥemmleγ ayen i ttaruγ imi ḥulfaγ yes-s, mačči kan d acebbeḥ n imeslayen akken ad εejbeγ i medden, ama deg wayen i ttaruγ s taεrabt neγ s tmaziγt. Seg zik ttaruγ s snat tutlayin-agi, meεna s taεrabt ugar imi lliγ ttafeγ iman-iw deg-s akter, maca seg-s γer da uγaleγ xeddmeγ ayen i wumi zemreγ akken ad aruγ iḥulfan-iw s tutlayt n lejdud, s tmaziγt, akken a d-beggneγ i yiman-iw dγa i medden daγen akken ula d tamaziγt d tutlayt am nettat am tiyaḍ nezmer a tt-naru, nezmer a d-nexleq di tira-s ccbaḥa meqqren. Cwiṭ, cwiṭ, uγaleγ ufiγ-d iman-iw ttaruγ akken i yi-yehwa s tmaziγt, u mti i yi-yehwa, dγa “ayen” i yi-yehwan, faqeγ akken ulac amgirred, kra n tikta ara aruγ s taεrabt, zemreγ a tent-aruγ s tmaziγt, ihi, d tutlayt-nneγ i d- yezwar lḥal, acuγer ara nernu i tberranit, ad neğğ ayla-nneγ d tagujilt d imawlan-is llan?!

 

Tafukt: Seg isefra, γer tullist, γer imagraden i tettaruḍ deg weγmis Tafukt, i tura, d acu i tettaruḍ? D acu i tettxemmimeḍ ad taruḍ ssya γer zdat?

Tanaṣlit: Tira d lebḥer wessiεen ur nesεi leqrar! D tiliwa i d-yeṭṭerḍiqen di rruḥ, yal ta ẓidet waman-is! Ihi, nekk bγiγ a d-agmeγ si yal taεwint, uriγ isefra, uriγ daγen yiwet  tullist attan di tiddukla Numidya, tura bdiγ yiwen wungal i wumi giγ azwel”Amaḍal n terwiḥin” werεad yekfi. Ssya γer zdat ur ẓriγ ara ahat zemreγ ad aruγ isura, tamezgunt… akken i d-nniγ yakan, riγ ad sweγ si yal lεinṣer n leṣnaf n tira.

 

Tafukt: Aṭas i d-yezgan mebεid am tili, zgan qqaren ixuṣṣ waya, mačči d wagi i d amahil iwulmen…i lemmer d kemm i d taselwayt n Numidya, neγ d timdebbert n HCA (Asqamu Unnig n Tmaziγt) d acu n tigawt i yezwaren tiyaḍ i ubaγur n tmaziγt?

Tanaṣlit: Asteqsi-agi, yuεer cwiṭ, ur ẓriγ ara ma yella zemreγ a wen-d-rreγ fell-as akken i ilaq, imi ẓriγ ur lliγ ara d taselwayt n Numidya, ur zmireγ ara daγen ad iliγ d timdebbert n HCA , ihi ur zmireγ ara a wen-d-iniγ d acu i ilaqen neγ ayen ur nlaq (Ur yettḥulfu s tirgit ala win  tekwa) maca zemreγ a wen-d-iniγ ayen i ẓriγ d akken yiwen ur yettcuḥ i wayen i wumi yezmer a t-yexdem, ahat nekk ur zemmreγ ara ad xedmeγ ugar n wayen i yettwaxedmen ass-a! Targit-iw nekk d tameqqrant am nekk am yal amaziγ d akken “tutlayt tamaziγt ad tuγal d tunṣibt”.

 

Tafukt: D acu unamek neγ uwellih i yebγa a γ-d-yefk umussnaw ameqqran Ccix Muḥend U Lḥusin deg wawal-agi: “Ayen i nesselmad, wa yettu-t, wa yettazu-t”?

Tanaṣlit: “Ayen i nesselmad, wa yettu-t, wa yettazu-t”! ssarameγ ad nili seg wid  yettarun, imi, “Win ur nesεi ccfaya, ulayγer littkal fell-as”ihi awellih i yebγa a γ-d-yefk umussnaw-nneγ ameqqran ahat d wagi i d-yusan seg wanzi-agi i d-nniγ.

 

Tafukt: D acu i d azal n kraḍ yismawen-agi γer γur-m kemmini: Dda Lmulud At Mεemmer, Dda Muḥend Aεrab Bessaεud, Muḥemmed (Masin) Harun?

Tanaṣlit: Dda Lmulud At Mεemmer, Dda Muḥend Aεrab Bessaεud, Muḥemmed Harun, d izumal i γ-d-inejren abrid akken ad nelḥu γer laṣel.

 

Tafukt: I tigi: Dihya (kahina), Tin Hinan, Faḍma n Sumer?

Tanaṣlit: Dihya, Tin Hinan, Faḍma n Sumer, d tulawin n tissas, d tid i d-ixelqen amezruy n tmeṭṭut tamaziγt.

 

Tafukt: I wigi: Si Muḥ, Ṭeyyeb Brahim, Farid Ferragi?

Tnaṣlit: Si Muḥ d rruḥ n tudert, Ṭeyyeb Brahim d aneglus n tayri, Farid Ferragi d taγect i icennun temẓi, tayri, aḥulfu.

 

Tafukt: S tewzel kan, d acu n wazal i sεan wawalen-agi: Tilelli, tayri, talsa?

Tanaṣlit: Tilelli d tabγest n tudert, tayri d tudert, talsa d tayri tuγrist i kra i yellan d rruḥ.

 

Tafukt: Tasusmi, awal, tira?

Tanaṣlit: Tasusmi d isuγan n terwiḥt. Awal d udem n tira. Tira d rruḥ n wawal.

 

Tafukt : Tayemat, tagmat, tadukli ?

Tanaṣlit : Tayemat d aẓar n tudert. Tagmat d tuyat, d aḥuddu. Tadukli d laman.

 

Tafukt : Numidya, Tamazγa, Tafriqt Ugafa ?

Tanaṣlit : Numidya, Tamazγa, Tafriqt Ugafa, d tayemat i d-yurwen tamaziγt.

 

Tafukt : Yella kra n westeqsi, i terğiḍ sγur-neγ ahat, nettu-t neγ nezgel-it ?

Tanaṣlit : Ahat yella ! Meεna nekk a wen-d-fkeγ tiririt, ma d asteqsi afet-t-id  kunwi !

Ma yella Ğubran Xalil yenna « Nekk ttwalaseγ s kra yellan d nekk i tmeṭṭut » nekk a d-iniγ « Nekk ttwalaseγ s yakk ccbaḥa d-yettlalen di terwiḥt-iw, s kra  uḥulfu uγris d-yettnulfun deg-i yal ass, s kra  usirem i yi-yettcuddun γer tudert-agi, γas ma teččur d lemḥan, i yiwen  wemdan i wumi giγ isem « Amdan Aneglus » i yuklalen anuz n leqder d wesnemmer sγur-i.

 

Tafukt : yella kra n tamawt neγ n wezγan ara d-tefkeḍ i weγmis Tafukt ?

Tanaṣlit : Aγmis Tafukt, ssarameγ-as ajuğğeg ugar n waya, akken i ssarameγ daγen ad yaweḍ γer yal afus, mačči kan seg-neγ γur-neγ, imi ilaq ad ttuqten imeγriyen-is, mačči kan di tiddukla, neγ di temdint n Wehran, ilaq ad yeffeγ ar berra, afus deg ufus ad yelḥu ar zdat.

 

Tafukt : Awal-inem aneggaru, neγ n taggara ?

Tanaṣlit : Awal-iw n taggara, bγiγ-t ad yili d asebγes i yal yiwen i yesεan deg ufus-is kra, yezmer a t-id-yefk i tmaziγt akken a tt-yesnerni, akken a tt-yessenfali ; a s-iniγ ur teṭṭef ara afus-ik, ger-it-id, aha, rnu-t-id γer ifassen-nneγ, akken ad nebnu lwaḥid llsas iṣeḥḥan i tutlayt-nneγ, i laṣel-nneγ, i wakken a d-nheggi i tsuta ara d-yernun deffir-neγ  axxam iṣeḥḥan ideg ara ddarin.

 

Tafukt : Tanemmirt, a Tanaṣlit.

Tanaṣlit: Tanemmirt, i yakk iεeggalen n tiddukla Numidya, i iqeddcen s tissas akken a s-cebbḥen udem n tmaziγt di Wehran. Tanemmirt, i wid i yi-yesslemden ad aruγ tutlayt-iw, tanemmirt daγen i weγmis Tafukt i yi-d-yellin isebtar-is akken a d-lliγ ul-iw.

 

 

Tadiwennit i d-yelqeḍ

Ğamal Benεuf

Tafukt,

Uṭṭun 33,

Yebrir2956/2006.

* Tadiwennit-agi tettwag ass :

8 meγres 2006.

Tamawt: “Tanaṣlit” d isem i tefren i tira (d isem s wayes tettaru), ihi  a yi-surfen imeγriyen imi d isem nniḍen ara afen di tdiwennit i d-yeffγen deg weγmis Tafukt.


Asabter yellan deffir wa | Asabter n zdat


Smaïl Medjeber - Tinin-is...
Smaïl Medjeber - Tinin-is...
Ǧamal Benɛuf - Tinin-is...
Ğamal Benεuf - Tinin-is...
Atlas Nat Wemsed - Tinin-is...
Aṭlas N at Wemsed - Tinin-is...
Aṭlas N at Wemsed - Tinin-is...
Amnay - Tinin-is...
Amucar - Tinin-is...
Bu teɣyult - Tinin-is...
ttir areqman - Tinin-is...
Amnay - Tinin-is...
Amnay - Tinin-is...
ttir areqman - Tinin-is...
Amnay - Tinin-is...
Amnay - Tinin-is...
ttir areqman - Tinin-is...
Bu ccfaya - Tinin-is...
Ǧamal Benɛuf - Tinin-is...
Amɣar - Tinin-is...
Taninna - Tinin-is...
hakim - Tinin-is...
Amcum-nni - Tinin-is...
Mouloud Kacem - Tinin-is...
hakim - Tinin-is...
ttir areqman - Tinin-is...
amnay - Tinin-is...
ttir areqman - Tinin-is...
Amcum n tidet! - Tinin-is...
Ǧamal - Tinin-is...
War isem - Tinin-is...
ttir areqman - Tinin-is...
ttir areqman - Tinin-is...
Amnay - Tinin-is...
amnay - Tinin-is...
Mmi-s n Wemsed/Taninna - Tinin-is...
ttir areqman - Tinin-is...
amnay - Tinin-is...
Ǧamal - Tinin-is...
Ğamal - Tinin-is...
Bu ccfaya - Tinin-is...
ṭikuk - Tinin-is...
Bu teɣyult - Tinin-is...
Taninna - Tinin-is...
Hayat - Tinin-is...
Amessebrid - Tinin-is...
Bu ccfaya - Tinin-is...
Ǧamal - Tinin-is...
ttir areqman - Tinin-is...
ttir areqman - Tinin-is...
Amnay - Tinin-is...
Tanaṣlit - Tinin-is...
Ṭikuk - Tinin-is...
ttir areqman - Tinin-is...

Copyright 2006 imyura.net