Kles(Rijistri)
Tadiwennit  
spacer
     

| | |

Timlilit d Ğaεfer Cibani

DdadjaaferMin.png

Ğaεfer Cibani d amyaru, d amdan n umezgun, d amyurar n isura d tmezgunin, d yiwen ger imeddukal n Muḥend u Yeḥya, yeqedec yid-s u yekki deg terbaεt Muḥ Terri yuraren timezgunin-is deg iseggasen n 80 : Si Pertuf, Am win yettṛajun Ṛebbi, Si Leḥlu…am akken yurar deg usaru "Muḥend u Caεban" (1994) iga Rezqi Harani i tceqquft n Muḥya. Yurar daγen deg kra n isura irumyen am “L’amour tagué” (1995) n Bruno Carrière akk d “Avant l’oubli” (2004) n Augustin Burger. Deg useggas 1994, yessufeγ-d adlis γer tezrigin SEELF i wumi imud azwel "Ddeqs nneγ" (a d-nawi awal fell-as tikelt nniḍen). "Ddeqs nneγ" yewwi-d γef tudert n yal ass, timsal yedder netta, timucuha timectaḥ ssawalen at zik…

 

Dda Ğaεfer mačči kan d aya. D yiwen seg yemγaren n tudrin nneγ iwumi weznen lehḍur, wid γer tella tmussni. Taqbaylit γur-s d urar s wawalen, d ameslay s yinzan: Ayen yebγu wemdan a t-id yini s tutlayt nniḍen, netta γur-s tiririt s teqbaylit. D agerruj wer nettfaka. Ass-a mi yewwi “lantrit”, yessawal timucuha di Fṛansa, timucuha izedγen cfawat n temẓi-s.

 

Dda Ğaεfer d yiwen d-nettemlil sya γer da. Acḥal yeḥlaw usqerdec yid-s. M’ara nettqessir, tiririt-is s yinzan. Ass-a dγa necdeγ-d yid-s timlilit γer tiddukla Tamazγa di Lpari akken a s-muddeγ kran n yesteqsiyen. Zgleγ ttiεad s kra n wakud, mi d-wwḍeγ, yessaked-iyi-d u yenna-d: “Ahya Newara, tnecdeḍ-d iwaziwen kem temmγeḍ γer wuraren”. Yessegra-d yiwen useḍsu, amzun yebγa ad-yini: “Ssurfeγ-am, ulac uγilif”

 

Newara : Azul fella-k a Dda Ğaεfer,

Ass-a bγiγ a d-awiγ awal yid-k γef tutlayt nneγ, γef ayen yellan γur-k d agerruj, yecbeḥ aṭas, imi yal tikelt m’ara mmeslayeγ yid-k, s kra n wayen ar a k-iniγ, tettaraḍ-iyi-d s yinzi, s umeslay n teqbaylit taqurant…

 

Ğ.C : Mačči d nekk…seg wass mi lliγ d aqcic amectuḥ, ttγimiγ γer yemγaren d temγarin…Tamussni γer-sen i tella…Mačči d leqraya i γran ugar nneγ, maca  ddren aṭas, aṭas i yεeddan fell-asen.

 

Newara : Amek i tettwaliḍ ussan i deg d-tegra teqbaylit…tutlayt nneγ nuγal nettmeslay-itt s leḥya…M’ara tedduγ di Tizi neγ anda nniḍen, selleγ i yemdanen ttmeslayen s tefṛansist, s taεrabt…Ma nedda-tt akka, ahat d nekni s timmad-nneγ ara yesnegren taqbaylit ?

 

Ğ.C: Ur tnegger ara…Lemmer a tenger hata tenger aṭas aya. Mačči yiwen i d-yekkren γur-s a tt-yesfeḍ, annect nni akk iεeddan γef tmurt nneγ ur tt-γḍilen ara !

 

Newara : Aṭas iseggasen aya seg mi telliḍ di lγerba maca tetṭfeḍ kan akken deg iẓuran nni. Yella ahat kra i k-yeğğan tcuddeḍ akken γer tmurt ?

 

Ğ.C: Usiγ-d llan γuri 19 iseggasen…maca nek seg yiminigen nni ur d-newwi ara arraw n sen γer dagi. Ttidireγ dagi iman-iw. Iẓuran-iw…taqerrabt nneγ din i tella…

 

Newara: Γef aya ass-a iminigen, imi d-ttasen s twaculin n sen, tameṭṭut d dderya da…ahat γef aya ur ṭṭifen ara di tjaddit am wid n zik i k-yecban ?

 

Ğ.C: S tefṛansist qqaren : Nécessité fait loi. Anda tufiḍ aγṛum-ik d ttin i d tamurt-ik.. Win yettidiren di Marikan neγ di tmurt nniḍen, ilaq ad yesselmed i dderya-s tutlayt-is, ad a s-imel ansi d-kkan. Yella lemtel nni yeqqaren : « m’ara tawḍeḍ γer wanda bḍan yiberdan, ma yella iεreq-ak webrid ara tawiḍ, siked γer deffir, zeṛ ansi i d-tekkiḍ, ak d-ibin webrid ara t-awiḍ”

 

Newara: Γef aya, sgellin mi nettmeslay γef yiwen n umyaru nneγ, γas akken di Tuṛṛuft i yettidir, maca mmi-s yettmeslay taqbaylit akken iwata iεjeb-iyi wamek akken i d-tenniḍ.

 

Ğ.C: Ih…nniγ-am :  “mmi-s n yizem d aγilas !”. Yelha win ilemmden tutlayin nniḍen, igerrez maḍi…maca ma yecfa γef ansi d-yekka !

 

Newara : Dda Ğaεfer…telliḍ ger wid iqedcen d Muḥend u Yeḥya, ger immeddukal-is. Acu n usmekti i d-yeqqimen deg wallaγ-ik ?

 

Ğ.C: Muḥya…(yessusem). Γas ma d netta yemmut, ur yemmut ara. Win d-yeğğan kra, win d-ttadren medden alama yefna laεmer werğin yemmut. Muḥya yella d ameddakel-iw, neqdec, nurar akkenni amezgun, nelḥa akkenni acḥal n iseggasen…nurar “Am win yettrajun Ṛebbi”, Yuker ḥeḍreγ, yeggul umneγ” (Sinistri)…tiyaḍ urareγ deg-sent maca ur yekki ara, yeqdec yid-neγ, maca ur yurar ara gar-asent Si Pertuf, Si Leḥlu

 

Muḥend u Yeḥya yella d win yetturaren s tutlayt akken s-yehwa. Isemma Sinistri (“sinistré”) i win werğin yesεi akelyan, ulac win d-yusan γur-s a s-yini menεiyi, Ssifuni (“c’est faux” nni) acku ulac deg-s, yettextex…atg.

 

Muḥya yeğğa-yaγ zik, mazal-t meẓẓi, mazal γur-s acu ara d-yini, acu ara d-yaru…maca d ayen i s-d-ḥuddent.

 

Ula ma aṭas i yellan ur t-ssinen ara uqbel ad yemmet, maca ad uγalen a t-issinen, ad slen yis, a t-ḥemmlen, imi ayen d-yeğğa d agerruj ur nfennu.

 

Newara: Turareḍ deg usaru “Muḥend u Caεban”, anda yedda usaru-agi ? Anda i nezmer ass-a a t-id naγ ?

 

Ğ.C: Atan yettnuz di tmurt, yettwaker u znuzun-t seg ufus s afus. Ma dagi, taswiεt agi ulac win s-d-iεawden asufeγ.

 

Muhcaaban2.jpg

Asaru "Muḥend u Caεban" n Rezqi Ḥarani, Tizrigin Berbères, 1994

Seg uzelmaḍ γer uyfus: Nafaε Mualek, Ğaεfer Cibani, Saεid Fennuc

 

 

Newara : Ger iseggasen n 80 d wass-a, anda yedda leqdic γef yedles-nneγ ? anda yewweḍ umezgun nneγ ?

 

Ğ.C: Aqbayli i wakken ad ikres lbunya ad yennaγ, ilaq ḥalamma tewweḍ tgersa s aḥdid, ḥalamma yettwaxneq. Ma yekcem cwiṭ ubeḥri γer turin-is ad yebru i ṭṭbel deg waman.

Yella zik umennuγ deg Ugraw Imaziγen "Académie Berbère" almi d aseggas n 88. S yin d afella, imi i γ-llin akka cwiṭ tawwurt, nenwa dayen tewwa-d. Di ddiq i yettnadi Uqbayli ad isellek iman-ik.

 

Newara: Tura mi tewwiḍ lantrit. Aqla-k tessawaleḍ timucuha deg yexxamen n yelmeẓyen, deg yexxamen n yemγaren. D timucuha s teqbaylit ?

 

Ğ.C: Ass mi meẓẓiyeγ, di taddart nneγ m’ara d-yeγli ṭṭlam ttnejmaεen yemdanen deg wexxam n walebεaḍ, u ssawalen timucuha. Nekk ttiliγ ger yemγaren nni, u timucuha iwumi sliγ, qqiment deg uqarru-w am akken i sent-sliγ ass amenzu.

Tura ma yella ufiγ imdanen yettmeslayen taqbaylit, ttawiγ-d timucuha s teqbaylit. M’ur ufiγ ara, imi dagi ula d leqbayel mačči aṭas i yettmeslayen taqbaylit, ttawiγ-d timucuha agi s tefṛansist.

 

Newara : Amek i tettḥulfuḍ m’ara d-ssiwleḍ tamacahutt i yirumyen, amek ttwalin idles nneγ ?

 

Ğ.C: Llant tmucuha werğin slan-asent, llant tid iwumi slan yakan. Amedya : "A baba inuba" dagi ssawalen-as “Le petit chaperon rouge”, “Mḥend aḥcayci” di tefransist d “Le petit tailleur”. Uccen aqabac, “le loup-garou” n tefṛansist, di tmucuha nneγ tikwal d awaγzniw. Yal m’ara kkreγ ad ssiwleγ tamacahutt, qqareγ i wid i d-isellen : “tagi d tamacahutt iyi d-ssawel setti, neγ iyi-d ssawlen yemγaren n taddart-iw…”

 

Newara: I wumi tessawaleḍ timucunha : i warrac imecṭaḥ ? i yemγaren ?

 

Ğ.C: Yiwen wass ttwaεerḍeγ dagi di yiwet n taddart deg yiwen n wass γer wexxam anda tturaren warrac imecṭaḥ, sakin ar wexxam n yemγaren. Azgen kan n tsaεett i d-yellan ger snat temliliyin agi. Γer warrac imecṭaḥ wwiγ-d tamacahutt n “Σli bu tjewwaqt” d ttmacahutt n “Muḥ Ṣaku”. Mi d-fγeγ s yin, nniγ i yiman-iw : “D timucuha d-wwiγ i warrac imecṭaḥ ara d-awiγ i yemγaren !”. Ihi imγaren nni, ula d nutni ceεεlent wallen n sen am warrac nni imecṭaḥ…kksent tirtaw, kksen ijerriḍen nni n iqudam n sen, icelqiqen nni akk fsin.

Akken nebγu niwsir, nettuγal akk d igerdan m’ara nsel i tmucuha.

 

 

 Djafer1.jpg

 

 

Newara: Amek i k-d-tusa tikti agi a tessawaleḍ timucuha ?

 

Ğ.C: Aṭas aya. Ulamma deg iqerray nneγ, m’ara d-nini ameddaḥ, win yessawalen timucuha, nettwali-t d amγar…maca nek ass mi meẓẓiyeγ, 8 iseggassen di laεmer-iw, ttγimiγ ger yemγaren u d nek i sen-iḥekkun timucuha. Timucuha agi mačči d ayla-w, d imγaren nni iyi tent-id-yessawlen. Imγaren nni ḥulfaγ amzun nnan-iyi-d: ilaq timucuha agi a tent-ssiwleḍ i wiyaḍ.

 

Newara : Turiḍ adlis i wumi tsemmaḍ “Ddeqs-nneγ”, deg-s tewwiḍ-d aṭas n tmucuha tiwezlanin, timseḍsa d waṭas n temsal i teddreḍ.

 

Ğ.C: Tigad nni d imeddukal-iw i yi-ḥettmen atent-aruγ, Muḥya, Ssaεid Ḥemmac d wiyaḍ. Nnan-d : acuγer ur tettaruḍ ara ayen akk i γ-d-ḥekkuḍ akka a tent-γṛen medden ?

Deg udlis inu i yelmed Muḥya ad yaru s uselkim…d netta i t-yuran akken ma yella.

 

Newara: Acki-t usqerdec yid-k a Dda Ğaεfer. Riγ a k-fkeγ kra n wawalen tiniḍ-iyi-d acu tettwaliḍ deg-sen. Ma nniγ-ak : tameṭṭut…dacu ara yi d-tiniḍ ?

 

Ğ.C: Yemma, tameṭṭut-iw, weltma, yelli…tulawin agi i m-d-nniγ ḥemmleγ-tent akk

 

Newara : Taqbaylit ?

 

Ğ.C: Akken d-yenna umedyaz : "yal yiwen taqbaylit-is".

 

Newara: Idles ?

 

Ğ.C: Yenna-yas : "Tfuh a taga, bwan ibawen"…Lemmer imdanen akk akka i ttwalin timsal, tili idles nneγ yeffeγ-d si ṭṭlam.

 

Newara : Ma nniγ-ak : ass-a d amulli inu…acu ara yid-tiniḍ s teqbaylit icebḥen ?

 

Ğ.C: A s-nettεawad yal seggas.

 

Newara : Yella kra n yizen i tebγiḍ a tessiwḍeḍ i Leqbayel ?

 

Ğ.C: Ruḥ a d-awiḍ, bedd a ttwaliḍ, qim ulac. Win yetteklen γef mmi-s n εemmi-s, yensa di nda.

 

 Newwara2.JPG

 

Newara si Lpari i Imyura.net

Asabter yellan deffir wa | Asabter n zdat


Σelğa - Tinin-is...
Mack - Tinin-is...
amsebrid - Tinin-is...
amor - Tinin-is...
Itij - Tinin-is...
ttir areqman - Tinin-is...
itri n ssbeh - Tinin-is...

Copyright 2006 imyura.net