Macci myal ass neγ myal tikkelt id-γellin gar ifassen nneγ idlisen iγ ttaccaren allen. D tasekla neγ d amahil amassan, s teqbaylit neγ s tmeslayin nniḍen, myal tikkelt nettaf kra, am ugur, iγ erran ar deffir neγ iγ yugin ad d-nenni d akken adlis-a d adlis d wawal!
Akka, myal tikkelt nettaf iγ ittdeggiren ad nerr tilisa, ad d-nzerreb I tumert nneγ akken ur tettfeggiḍ. Dγa, a neqqim akken, nezga nesqeḍ. Neqqim akken u neqqar as : ahat tikkelt nniḍen! Maca akud iteddu, ineṭṭeg, ittegririb, ifkatt d timziraz almi tikkelt tettak-itt I tayeḍ.
S tmeslayin nniḍen meqqar (s tid n Turuft imi d s tidak kan I ddant temsal assa) illa ufran imi tella llufa n udlis, terretwi tsekla u tuγ tussna. Am arezg nsen, ar as inin iseqqaḍen war ma cemrren I iγalen nsen! Ma s teqbaylit neγ s tutlayt n Uzwaw, uguren rẓan ifadden I umaru. Uguren-a am ifurkan igan : myal yiwen ansi d-yuγ u sani I ifka, I erra. Yiwen seg-sen d ugur-afurek ameqqwran ifka tiskar macci d kra. Tiskar-a, myal yiwet seg sent d udem n wid I isefk ad qqaren tasekla nneγ. Yiwen d ungif u erra iman-is ur isli ara. Wayeḍ, ur essin ara tameslayt-is, u wagi yugar-iten akw, iγil I wacu ara ar a tt-yessin xas akken myal ma a d-tili tikli γef tmaziγt iteffeγ-d ar uzniq u ittsuγu « nekwni d Imaziγen ». Imaziγen! D imaziγen s tqemmuct.
U tella daγen tγannant war-azal I llan ula gar imaruten. Taγannant-a daγen d agur-afurek gar uguren-ifurkan. Sliγ ussan-a izrin belli ula d nutni mbugar-asen ur ttaγen ara idlisen. Mi ttrun d akken medden ur ttaγen ara idlisen nsen, nesla yasen u negza deg-sen, maca ma ula d nutni ur kkaten ara afus ar lǧib akken ad sbeγsen deg wid I llan am nutni macci d ayen ilhan. Acku asebγes γur-sen ilaq ad yili am iẓuran-nni I deg iṭṭef win ewwi wasif.
Xarttum akken tebγu tili tegnitt, uguren-ifurkan agi msarkacen u rẓan adlis azwaw s umata. Acku di tama nniḍen daγen, akken amaru ad yaru, ad iseγti, ad d-issufeγ s γur-es, aṭas fell-as u tikwal ulac allalen xas tella tira. Tizrigin, imi zrant ulac asekcem n tedrimt deg udlis azwaw, dγa zzint s uɛrur u ǧǧant kra din γef uzagur umaru. U netta ur izmir ad iqazem anect-a acku xas edda deg-s, tagara ad as qqimen idlisen deg uxxam, di tesga. U adlis ma ur teqqaren ara I wacu-t?
Ayen id-itefγen
Tikwal, kan akka kan, s tebγest n kra imaruten, itteflili-d udlis iγ d-ittaran asirem. Nek s timmad-iw wid id-iγlin gar iffasen-iw u iyi ccuren tiṭ almi tebundel macci ayendin. Ar assa, atnin di sin u d wigi :
- Samiya S-Buzefran : Amwal n tsenselkimt
- Salem Zneya : Iγil d ufru
Sin agi ur asen teksaγ ur asen rennuγ. Amawal n Samya, myal mi rziγ γur-es ufiγ ayen I γef nudaγ. Yerna ttnadiγ deg-s tikwal tiqaqacin imi nek amahil inu d asenselkam u ar assa ur iyi ǧǧi ara s usqaḍ. Win n Zneyya, Iγil d ufru, d taḥuski d cbaḥa n tira-s, d tigzi usali ines d amek I ttwabḍa I γef ttewtaγ.
Tura wiyad, macci d amhil nsen I d iri, neγ d idlisen nsen I ittwaγen. Zemraγ ad d-adraγ idlisen n Amar Mezdad, n Muhand At Yiγil, n Nekkar, n Akli Azwawi, n Allic, n Bouɛmara, atg. Dacu kan myal yiwen seg-sen iqqen u yurez tumart I issefk ad ufrar seg-i am akken d-ufrar ma ar nekfu taγuri n ungal neγ n udlis s umata.
Yerna tikwal, ma ar tres tiṭ-ik I tikkelt tamenzut γef udlis, « talaba » is sselsen ad ak tefk tikti tamenzut fell-as war ma teγriḍ-t. Ahat tagi d taqaqact kan maca netta ma ur ak ihwi ara udlis s tmuγli tamenzut iban ur tettaγeḍ ara akken ibγu ili ilha. Acku, ur ak d-issas ara beqqu.
Kra n idlisen, wisen dacu-ten akw inilen nni ur nemɛin isen sselsen : d iwraγen, d izeggwaγen, d izegzawen. Kra daγen ccuren d iwlafen war-azal, wa lfuḍa, wa d « aza » aqbur, wa d tineqwlin, wa d awlaf n taddart-is, wa awlaf n Yemma-s, wa d tikarmusin d tazart…Terwi tebberwi!
Wid iyi d-ibanen γur-sen taγummutt igarzen, iwulen, d-erran γef ungal d tin iga Salem Zneyya d Akli Awzawi I idlisen nsen. U I sin yid-sen si tezrigin Harmathan id ssufγen. Tura wisen ma d nutni I ifkan udem I idlisen nsen neγ d tizrigin isen innan amek teddunt temsal d tγamwsiwin deg unnar-a usezreg. Maca γur-wat is iqqaren d allalen I ulac da neγ I illan dihin. Mawel ad tuγal am akken ulac allalen di tmurt akken a nefrez gar wayen icebḥen d wayen icemten.
Kra imaruten daγen, seddawen-d γef idlisen nsen iwlafen nsen d umecwar nsen…s tefransist! Nek γileγ win issawḍen yura ungal, tulizzin neγ tamedyazt s teqbaylit, macci d sin izirigen umecwar-is I wumi ur izmir ara a ten yaru s teqbaylit. Neγ ahat, am akken is iqqaren kra, «yifi-t s tefransist akken a ten γren aṭas medden! » u ma illa s tidett umnen s wanect-a, zemreγ ad iniγ : ttarun amecwar nsen s tefransist akken ad t-γren aṭas medden u ttarun ungal s teqbaylit akken ur t-iqqar yiwen. Tura d timseḍsitt neγ d timseɛreqt, nek ur as ufiγ ixef-s.
Wiyaḍ nniḍen, zemren neγ stufan, ttarun s snat n tmeslayin : taqbaylit-tafransist. Udem s azwaw, udem d afransis. Akka qqaren as ahat ad ilin aṭas medden ar t-iγren. Izmer d tidett. U nek s timad-iw, ur ili kra γur-i mgal anect-a, maca ad asen iniγ yiwet : ur ttruzut ara iqwerray nwen, wid iqqaren, wid ittaγen amahil nwen (yuklalen akken ibγu yili) yiwen nsen. Ad ilin d ineγmasen neγ d wid yukwin d nda mi itekkat! D aya kan.
Tura ma illa γur-sen s wacu izemren aγ-d sseknen d akken wid ittarun s snat tmeslayin qqaren-ten medden ugar n wid ittarun kan s teqbaylit, issefk asen aγ t-id inin akken ad nektil awal akken I wulem tikkelt id-iteddun.
Lḥasun, zemreγ ad dduγ akka u ad kkateγ di kra id-itefγen d adlis γur-neγ. Myal yiwen seg-sen dacu-tt tqaqact ar as afeγ. Maca, tidett, tagwnitt tusa-d akka imi kan azal n tkwemmict kan n idlisen I illan γur neγ. Dγa nezzi akw γur-sen amzun d izan γef…Maca illa usirem u am akken is inna umedyaz : ad tezzi tefsut. Imal aγ-ed ifru taluft.
Ma d tura, win igan kra ini ad yaγ adlis aqbayli u iskuṭef gma-s ad yeg am netta, ini ad isebγes deg imaruten nneγ akken ur ttruẓun ara, akken ad idiren u ad sidren tasekla nneγ.
Anda I tewweḍ ihi tsekla nneγ? Ur tewwiḍ sani n kra. Attan kan gar ibardan. Tettmenḍtar. Tettnadi ad taf iman-is, tettnadi γef I imani-is. Tettnadi γef tarwa-s, fell-aneγ.
M.A.U